ReadyPlanet.com


กาพย์รัสปักข์


ผู้รู้ และนักเลงกลอนที่เคารพรัก มีใครทราบบ้างไหม

ว่ากาพย์รัสปักข์ เป็นเช่นใด มีผังฉันทลักษณ์เป็นประการใด

ข้าน้อยค้นเท่าใดมิเจอ



ผู้ตั้งกระทู้ พ่อแผน (macbkk-at-hotmai-dot-com) :: วันที่ลงประกาศ 2008-09-01 22:35:53


[1]

ความคิดเห็นที่ 1 (1829623)

ผมคาดว่าน่าจะเป็นกาพย์ 14 ที่เลียนแบบมาจากวสันตดิลกฉันท์ 14 แต่ไม่บังคับครุ ลหุ

ถ้าผิดยังไงก็ถือว่าเป็นครูแล้วกัน

ปักขคณนา (การนับปักษ์. วิธีคำนวณดิถีตามปักษ์) คือ การคำนวณหาวันขึ้นแรกกี่ค่ำ ๆ ให้แม่นยำตรงตามการโคจรของดวงจันทร์อย่างแท้จริง โดยมุ่งหา วันพระจันทร์เต็มดวง  (ขึ้น 14 - 15 ค่ำ) วันพระจันทร์ดับ  (แรม 14 - 15 ค่ำ) และ วันพระจันทร์กึ่งดวง (ขึ้น 8 ค่ำ และ แรม 8 คำ) ตรงกับวันที่ดวงจันทร์เป็นอย่างนั้นจริงๆ ซึ่งบางเดือนข้างขึ้นอาจมีเพียง 14 วัน (วันเพ็ญ เมื่อขึ้น 14 ค่ำ) ก็มีข้างแรมอาจมีเต็ม 15 วันติดต่อกันหลายเดือนก็มี ต้องตรวจดูเป็นปักษ์ๆ ไป จึงใช้คำ ปักข์ถ้วย ปักข์ขาดไม่ใช่เพียง เดือนเต็ม เดือนขาด

เป็นวิธีคำนวณที่สลับซับซ้อน โดยอาศัย กระดานปักขคณนา ซึ่งเป็นวิธีคำนวณที่ แตกต่างจากปฏิทินของราชการ ที่ใช้วิธีคำนวณเฉลี่ยให้ข้างขึ้นเต็ม 15 วันเสมอไป ส่วนข้างแรมเดือนคู่มี 15 วัน เดือนคี่เรียกว่าเดือนขาดมี 14 วัน เดือนคี่เรียกว่าเดือนขาดมี 14 วัน สลับกันไป (แม้จะคำนวณด้วยวิธีที่พิเศษออกไป แต่วันเดือนเพ็ญเดือนดับที่ตรงกันก็มาก ที่คลาดกันก็เพียงวันเดียว)

รัสแปลว่าสั้น ประมวลโดยรวมว่า ปักข์สั้น หรือ ปักข์ขาด ซึ่งเท่ากับ 14

 

เอาตัวอย่างมาให้ครับ

ประพันธ์โดยพลายพัทลุง

เด่นแจ่มฟ้า ณ ยามรัตติกาล          

มินานเพียงพองามในฤดู

ส่องฉานเพียงหนึ่งดวงนั้น พธู                 

นวลนัยนา ศุภาเพ็ญ

กลมกลึงละมุนอุ่นละไมใน-           

ดวงตาดวงใจ สว่างเห็น

แขวนฟ้างามทุกวันหลังยามเย็น               

ณ คืนค่ำ ระบำดาว

วาดสาดประภาต้อง เคลิ้มนัทที       

ฤดีโดย สุกสกาว

วะวิบวะวิบในละลอก วาว                       

ประดุจเพชรเม็ดน้ำงาม

ประกายวะวับแวมคะครื้นเลื่อม        

กระเพื่อมทรวง มนะตาม

ดาราที่พร่างพริบกระพริบถาม                 

วัจนะเน้น เข้าแนบครอง

ประพิณผ่องที่ต้องชล ก็หวั่น           

ระริกสั่นในครรลอง

โอ้ จันทรา รัตติยาประคอง                    

นภาพราว ก็เฝ้าครวญ

ดาวเดือนคู่เคียงขวัญ ณ ฤทัย        

ก็ไหวหวานอยู่เย้ายวน

แล้วอุ่นรักประจักษ์แจ้งแสงนวล              

ขณะพร้อมในมนัส

ยอมสมอารมณ์สอง หวลหวิวหวาม   

ในทุ่มยามราตรีรัตน์

กอดเกี่ยว กลมกล่อม คะนึงกระหวัด           

จนประภา ทิวาวัน

ตื่นฟื้น รู้รัก เฝ้าฝากใจภัศด์             

วักตักสวาทสวรรค์

เพ็ญประกายจันทราดาราก็ผูกพัน                 

ไว้ในสมัญญา ฆราณีฯ

ผู้แสดงความคิดเห็น แม่วันทอง วันที่ตอบ 2008-09-02 02:27:01


ความคิดเห็นที่ 2 (1829855)
ขอบพระคุณ แม่วันทอง กับความรู้ และกาพย์อันไพเราะ แม้จะออกอิโรติก ไปบ้าง แต่ก่อให้เกิดความรื่นรมย์ยิ่ง ในทิวาที่แสนสับสน
ผู้แสดงความคิดเห็น พ่อแผน วันที่ตอบ 2008-09-02 13:18:10


ความคิดเห็นที่ 3 (1832628)

ผมเคย จดไว้จากหนังสือเล่มหนึ่งสมัยเรียนมัธยมหนังสือเล่มนั้นมีเอ่ยอ้างถึง โคลงทีฆปักษ์  +ตังอย่างโคลงด้วย พอดีจดไว้ในสมุด แต่วันนี้ยังหาสมุดนั้นไม่เจอครับ 555 แต่จำเนื้อหาได้ลางๆว่า ตอนที่ ร.6 ทรงพระราชนิพนธ์ ลิลิตนารายณ์สิบปาง ทรงแต่งโคลงโดยไม่ยึดเอกโท โดยมีพระราชวินิจฉัยว่า โคลงน่าจะมีวิวัฒนาการมาจากกาพย์ ในคัมภีร์ กาพย์สารวิลาสินี ซึ่งตรงกับ โคลงโบราณ ของไทยดังนี้

1.1 โคลงวิชชุมาลี
1.2 โคลงมหาวิชชุมาลี
1.3 โคลงจิตรลดา
1.4 โคลงมหาจิตรลดา
1.5 โคลงสินธุมาลี
1.6 โคลงมหาสินธุมาลี
1.7 โคลงนันททายี
1.8 โคลงมหานันททายี
1.9 โคลงห้า โคลงมณฑกคติ หรือโคลงกบเต้น

โคลงทีฆปักษ์ นี้คล้าย โคลงมหาสินธุมาลีแต่มีลักษณ์ส่งสัมผัสดังนี้นะครับ

00000    00 00
00000    00 
00000    00 00
00000    00 00

ไว้ถ้าหาสมุดเจอแล้วจะนำตัวอย่างโคลงมาลงไว้นะครับ

ผู้แสดงความคิดเห็น กวิน วันที่ตอบ 2008-09-06 18:05:16


ความคิดเห็นที่ 4 (1832630)
ตามทรรศนะของผมเมื่อมีโคลง (ซึ่งพัฒนามาจากกาพย์)  ทีฆปักษ์ ก็ย่อมน่าจะมี โคลง รัสปักษ์ แต่จำไม่ได้ว่าในสมุดมี ตัวอย่างโคลง รัสปักษ์ ด้วหรือไม่นะครับพรุ่งนี้เย็นๆ จะลองค้นมาลงไว้
ผู้แสดงความคิดเห็น กวิน วันที่ตอบ 2008-09-06 18:08:09


ความคิดเห็นที่ 5 (1833226)

จากกาพย์คันถะ ที่แปลเป็นไทย

ก.ทีฆปักษ์ (มีปีกยาว)
หญิงขำดำเกลี้ยงยิ่ง      มี สี
ธรรมอื่นเทียมขันตี       ไป่
ได้
คำชาวบุรีไพ-              เราะพ่อ
สัตว์สบใกล้สีห์ ลี้         หลบแสยง

 

ข.รัสปักษ์ (มีปีกสั้น)

คชพลายหลงเล่ห์ช้าง     พังหลวง
ละเพื่อนฝูงทั้งปวง         ป่าไม้
ติดบาศต่อกามขวง         เคียมราค
ถึงทุกข์หวดงวงหง้วง      เง่อเศร้า

ปล. ตัวอักษร สีเขียว คือคำที่ไม่แน่ใจว่า ใช่คำที่ส่งสัมผัสหรือไม่ แต่ตามบันทึกที่เคยจดไว้ ส่งสัมผัสที่ ตัวอักษรสีแดง และสีน้ำเงิน

ผู้แสดงความคิดเห็น กวิน วันที่ตอบ 2008-09-08 01:45:56


ความคิดเห็นที่ 6 (1833227)

แก้ไข*

ถึงทุกข์หวดงวงหง้วง      เง่อเศร้าซึมมัน

http://gotoknow.org/journals/kelvin/entries/20229

ผู้แสดงความคิดเห็น กวิน วันที่ตอบ 2008-09-08 01:48:24



[1]


แสดงความคิดเห็น
ความคิดเห็น *
ผู้แสดงความคิดเห็น  *
อีเมล 
ไม่ต้องการให้แสดงอีเมล


Copyright © 2010 All Rights Reserved.