ReadyPlanet.com


ทะเลอันดามัน "มรดกโลก" ? มี"เกาะแก้วพิสดาร" ในพระอภัยมณี ของ สุนทรภู่


ทะเลอันดามัน "มรดกโลก" ? มี"เกาะแก้วพิสดาร" ในพระอภัยมณี ของ สุนทรภู่

คอลัมน์ สุวรรณภูมิ สังคมวัฒนธรรม




 
ปรับปรุงเนื้อหาจากหนังสือ 2 เล่ม 1.อันดามันสุวรรณภูมิ ในประวัติศาสตร์อุษาคเนย์ ของ สุจิตต์ วงษ์เทศ. สำนักพิมพ์มติชน พิมพ์ครั้งแรก มีนาคม 2548. 2.สุนทรภู่ เกิดวังหลัง ผู้ดี "บางกอก" มหากวีกระฎุมพี มีวิชารู้เท่าทันโลก ของ สุจิตต์ วงษ์เทศ. สำนักพิมพ์มติชน พิมพ์ครั้งแรก กันยายน 2547.



นักวิชาการ นักวิทยาศาสตร์ ผู้เชี่ยวชาญด้านทะเล ผู้เชี่ยวชาญในด้านต่างๆ และชุมชนในท้องถิ่นที่เกี่ยวข้องกับทะเลอันดามัน ประชุม "โครงการศึกษาจัดทำเอกสารพื้นที่แหล่งอนุรักษ์ทะเลอันดามัน เพื่อเสนอขึ้นทะเบียนเป็นแหล่งมรดกโลกทางธรรมชาติ" โดยส่วนศึกษาและวิจัยอุทยานแห่งชาติ กรมอุทยาแห่งชาติสัตว์ป่าและพันธุ์พืช กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม (ทส.) ร่วมกับพันธมิตรสถานวิจัยความเป็นเลิศความหลากหลายทางชีวภาพแห่งคาบสมุทรไทย คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ จัดขึ้นเพื่อร่วมระดมความคิดเห็นและหยิบยกข้อมูลที่โดดเด่นของทะเลอันดามัน ทั้งเรื่องราวความสวยงาม ธรรมชาติที่น่าประทับใจ สิ่งมีชีวิตที่มีคุณค่า และร่องรอยอารยธรรมในบริเวณอันดามันของไทย

การจัดทำเอกสารพื้นที่แหล่งอนุรักษ์ทะเลอันดามันเพื่อเสนอขึ้นทะเบียนเป็นแหล่งมรดกโลก ถือเป็นปฏิบัติการครั้งสำคัญในการผลักดันอันดามันขึ้นทะเบียนมรดกโลกแห่งใหม่

(ไทยโพสต์ ฉบับวันอาทิตย์ที่ 24 กุมภาพันธ์ 2551 หน้า 4)



พระอภัยมณี

กลางทะเลอันดามัน


"พระอภัยมณี" ของสุนทรภู่เป็นวรรณคดีระดับนานาชาติ เพราะใช้ฉากและตัวละครถึงค่อนโลก มีฉากและตัวละครหลักๆ อยู่ในภูมิภาคอุษาคเนย์ทั้งผืนแผ่นดินใหญ่ถึงหมู่เกาะ และเหตุการณ์ส่วนใหญ่เกิดในทะเลเกือบทั้งหมด

ทะเลในเรื่องพระอภัยมณีไม่ใช่อ่าวไทย หรือ "ทะเลหน้าใน" ซึ่งอยู่ทางตะวันออกของประเทศไทย แต่เป็น "ทะเลหน้านอก" ทางฟากตะวันตกของประเทศไทย ซึ่งประกอบด้วยทะเลอันดามัน อ่าวเบงกอล และมหาสมุทรอินเดีย (มีรายละเอียดอยู่ในหนังสือภูมิศาสตร์สุนทรภู่ ของ กาญจนาคพันธุ์)

ทะเล "นาควารินทร์สินธุ์สมุทร" ที่เป็นศูนย์กลางของเรื่องพระอภัยมณีก็คือทะเลอันดามันและอ่าวเบงกอล อยู่บนเส้นทางคมนาคมการค้านานาชาติที่เชื่อมระหว่าง "ตะวันตก-ตะวันออก" ฉะนั้นจึงมีกำปั่นจากบ้านเมืองต่างๆ ผ่านไป-มามากมาย

เกาะนาควารี (ภาพจาก สมุดภาพไตรภูมิ ฉบับกรุงศรีอยุธยา-ฉบับกรุงธนบุรี เล่ม 1, กรมศิลปากร, 2542.)



สุนทรภู่กำหนดให้เกาะแก้วพิสดารเป็นสถานชุมนุมพวกเรือแตกในทะเลอันดามันด้วย เมื่อพระอภัยมณีมีอันเป็นไปต้องอยู่เกาะแก้วพิสดาร จึงมี "สานุศิษย์" เป็นชาวนานาชาติหลายภาษา

แต่การพิจารณาเรื่องฉากใน "นิยาย" เรื่องพระอภัยมณีนี้ ไม่อาจจับตัววางตายแน่นอนให้ตรงใจสุนทรภู่ได้ทั้งหมด เพราะ "นิยาย" ก็คือ "นิยาย" ที่ใช้ทั้งสถานที่จริงเป็นฉากก็ได้ และใช้จินตนาการที่สร้างขึ้นเองโดยไม่จำเป็นต้องมีอยู่จริงในโลกเป็นฉากก็ได้



นาควารินทร์สินธุ์สมุทร

ศูนย์กลางของพระอภัยมณี


เรื่องพระอภัยมณีมีต้นเหตุเกิดเมื่อท้าวสิลราชเจ้าเมืองผลึกพาลูกสาวชื่อสุวรรณมาลีไปเที่ยวทะเลแล้วถูกพายุ "ถึงเจ็ดวันเจ็ดคืนเป็นคลื่นคลั่ง เรือที่นั่งซัดไปไกลนักหนา จนพ้นแดนแผ่นดินสิ้นสายตา ไม่รู้ว่าจะไปหนตำบลใด" จึงตั้งพิธีเซ่นผีปู่เจ้าเพื่อถามทางว่าอยู่ที่ไหน? แล้วจะต้องกลับบ้านเมืองทางไหน? ปู่เจ้าบอก (ตอนเมาๆ) ว่า

ฝ่ายปู่เจ้าหาวเรอเผยอหน้า นั่งหลับตาเซื่องซึมดื่มอาหนี

แล้วว่ากูปู่เจ้าเขาคีรี ทะเลนี้มิใช่แคว้นแดนมนุษย์

ปรอทแร่แม่เหล็กก็มีมาก ชื่อว่านาควารินทร์สินธุ์สมุทร

ฝูงนาคมาอาศัยด้วยไกลครุฑ ถ้ายั้งหยุดอยู่ที่นี่จะมีภัย

จงตัดคลื่นฝืนไปทิศอิสาน จะพบพานผู้วิเศษข้างเพทไสย

จึงซักถามตามประสงค์จำนงใจ จงรีบไปเถิดออเจ้าเราจะลา

เมื่อมุ่งไปทางทิศอีสานก็ได้พบ-พระฤๅษีเกาะแก้วพิสดาร พบพระอภัยมณีกับสินสมุทร พบใครต่อใครอีกมากมาย แล้วเรื่องวุ่นๆ ทั้งหลายก็เกิดขึ้นรอบๆ ทะเล "นาควารินทร์สินธุ์สมุทร" นี่ทั้งนั้น

ชื่อนี้สุนทรภู่เอามาจากเกาะนาควารี หรือ Nicobar Islands อยู่กลางทะเลอันดามันซึ่งมีเกาะใหญ่น้อยจำนวนมากเรียงรายตามแนวเหนือใต้ แต่มีหมู่เกาะใหญ่และสำคัญ 2 หมู่ยาวต่อเนื่องกันคือ หมู่เกาะอันดามัน (Andaman Islands) อยู่ตอนบน กับหมู่เกาะนิโคบาร์ (Nicobar Islands) อยู่ตอนล่าง (สมัยสงครามโลกครั้งที่ 2 ญี่ปุ่นยึดเป็นฐานทัพ แต่หลังสงครามตกเป็นเขตของอินเดียจนถึงปัจจุบัน)

สุนทรภู่ จินตนาการใช้ทะเลอันดามันเป็นฉากสมมุติเรื่องพระอภัยมณี [เสนอโดย "กาญจนาคพันธุ์" (ขุนวิจิตรมาตรา) เป็นท่านแรก ตั้งแต่ พ.ศ.2490]



หมู่เกาะ 2 หมู่นี้ อยู่บนเส้นทางคมนาคมการค้าสมัยโบราณ ระหว่างภูมิภาคอุษาคเนย์กับบ้านเมืองแถบตะวันตก คืออินเดีย ลังกา และยุโรป จึงมีเอกสารกล่าวถึงเสมอๆ โดยเฉพาะหมู่เกาะนิโคบาร์เป็นที่รู้จักกันในชื่อ "นาควารี" และชื่ออื่นๆ อีกหลายชื่อ

ชื่อ "นิโคบาร์" เพี้ยนมาจากชื่อ "นาควาระ" หมายถึงถิ่นนาค หรืองู หรือคนเปลือย เป็นชื่อเรียกที่เหยียดคนพื้นเมืองลงเป็นสัตว์เลื้อยคลาน ในสมุดภาพไตรภูมิ

ทำขึ้นตั้งแต่สมัยกรุงศรีอยุธยา กรุงธนบุรี และยุคต้นกรุงรัตนโกสินทร์ เขียนแผนที่โบราณระบุเมืองท่าชายฝั่งจนถึงลังกา ต้องมีชื่อและภาพนาควารีเกาะคนเปลือย ทุกฉบับ แสดงว่าเป็นสถานที่สำคัญระหว่างทางไปอินเดีย-ลังกา และเป็นที่รู้จักกว้างขวางในหมู่นักเดินเรือครั้งนั้น

สมัยปลายกรุงศรีอยุธยาในแผ่นดินพระเจ้าบรมโกศ มีคณะสงฆ์จากราชอาณาจักรสยาม เดินทางไปประดิษฐานสยามวงศ์ในลังกาเมื่อ พ.ศ.2298 ต้องไปทางเรืออ้อมแหลมมลายูผ่านเมืองมะลักกา มีบันทึกอยู่ในหนังสือ "เรื่องประดิษฐานพระสงฆ์สยามวงศ์ในลังกาทวีป" (พระนิพนธ์ สมเด็จฯ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ) ว่าต้องผ่านเกาะอันดามันกับเกาะนาควารีหรือนิโคบาร์

ครั้นสมัยกรุงรัตนโกสินทร์ ก็ส่งพระสงฆ์ไปลังกาอีกเมื่อ พ.ศ.2357 คราวนี้ให้พระสงฆ์อาศัยเรือค้าช้างของพ่อค้าลงเรือที่ควนธานีเมืองตรัง ผ่านเกาะยาวหน้าเกาะถลาง แล้วไปเกาะนาควารีใช้เวลา 6 วัน"

สรุปว่า สุนทรภู่ได้ชื่อทะเล "นาควารินทร์สินธุ์สมุทร" มาจากชื่อเกาะนาควารีหรือนิโคบาร์ในสมุดภาพไตรภูมิ แล้วสมมุติให้ทะเลนาควารินทร์นี้กว้างไกลมหาศาล จึงอาจหมายถึงทะเลอันดามัน-อ่าวเบงกอล-และมหาสมุทรอินเดียทั้งหมดก็ได้



เกาะแก้วพิสดาร

เกาะในจินตนาการสุนทรภู่


เมื่อท้าวสิลราชเจ้าเมืองผลึกกับลูกสาวคือสุวรรณมาลีติดมรสุมอยู่กลางมหาสมุทร (อินเดีย) ปู่เจ้าบอกทางรอดว่า "จงตัดคลื่นฝืนไปทิศอิสาน จะพบพานผู้วิเศษข้างเพทไสย"

เมื่อมุ่งไปทางทิศอีสานก็ได้พบ-พระฤๅษีเกาะแก้วพิสดาร-จริงๆ แสดงว่าเกาะแก้วพิสดารอยู่ในเขตทะเลอันดามันหรือที่ใดที่หนึ่งของมหาสมุทรอินเดีย ไม่ใช่ "เกาะเสม็ด" ในอ่าวไทยที่จังหวัดระยองอย่างที่เข้าใจกัน

ทะเลอันดามันไม่ได้มีเพียงหมู่เกาะนาควารี แต่มีหมู่เกาะอันดามันและหมู่เกาะอื่นๆ เป็นพืดยืดยาวตามแนวพม่าลงไปถึงสุมาตราของอินโดนีเซียโน่น แม้เกาะของนางผีเสื้อสมุทร สุนทรภู่ก็กำหนดให้อยู่ในบริเวณนี้ด้วย คำว่า "ปีศาจ"-"ยักษ์"-"นาค" รวมทั้ง "ผีเสื้อ" (มาจาก "ผีเชื้อ") ล้วนหมายถึงคนพื้นเมือง และดูเหมือนว่าเกาะอันเป็นถิ่นของนางผีเสื้อสมุทรจะอยู่ค่อนไปทางตอนบนแถบหมู่เกาะอันดามันที่บันทึกของพระสงฆ์บอกว่ามีมนุษย์กินคน ดังปากคำของนางเงือกที่บอกกับพระอภัยมณีระบุชัดเจนว่าบริเวณนี้มี "สำเภาชาวเกาะเมืองลังกา" แล่นผ่านไป-มาอยู่ด้วย แสดงว่าอยู่บนเส้นทางคมนาคมการค้าแถบทะเลอันดามันชัดเจน

บนเส้นทางคมนาคมการค้าในทะเลอันดามันนี้เอง มี "เกาะแก้วพิสดาร" ของพระฤๅษีผู้วิเศษอยู่ด้วย ฉะนั้นจึงมี "พวกเรือแตกแขกฝรั่งแลอังกฤษ ขึ้นเป็นศิษย์อยู่สำนักนั้นหนักหนา"

เกาะแก้วพิสดารในจินตนาการของสุนทรภู่มีลักษณะ "อุดมคติ" สูงมากดังกลอนว่า

อันเกาะแก้วพิสดารสถานนี้ โภชนาสาลีก็มีถม

แต่คราวหลังครั้งสมุทรโคดม มาสร้างสมสิกขาสมาทาน

เธอทำไร่ไว้ที่ริมภูเขาหลวง ครั้นแตกรวงออกมาเล่าเป็นข้าวสาร

ได้สืบพืชยืดอยู่แต่บูราณ จงคิดอ่านมาเคียวมาเกี่ยวไป

เรื่อง "โภชนาสาลีก็มีถม" นี้ "กาญจนาคพันธุ์" ได้สืบค้นนิทานปรัมปราของอินโดนีเซียเกี่ยวกับกำเนิดพันธุ์ข้าวในเกาะชวา เข้าใจว่าสุนทรภู่รู้นิยายปรัมปราของชวานี้ดี จึงสร้างเรื่องให้เกาะแก้วพิสดารมีข้าวเลี้ยงคนจำนวนมากได้

ข้าวปลาอาหารบนเกาะแก้วพิสดารที่อุดมสมบูรณ์นั้น มีทั้งข้าวเหนียว ข้าวเจ้า ข้าวฟ่าง และข้าวโพด หมายความว่าคนที่อยู่บนเกาะนี้ไม่ได้กินเผือกกินมันเหมือนพวกอันดามันกับพวกนาควารี

สรุปว่าเกาะแก้วพิสดารในจินตนาการของสุนทรภู่อยู่ทางใต้ของทะเลอันดามัน ค่อนลงไปทางเกาะสุมาตรากับเกาะชวาของอินโดนีเซีย

หน้า 20
 



ผู้ตั้งกระทู้ ผู้สื่อข่าวบ้านไพร :: วันที่ลงประกาศ 2008-03-14 11:20:31


[1]

ความคิดเห็นที่ 1 (994911)

ผมอ่านเรื่อง ภูมิศาสตร์สุนทรภู่ แล้วชอบใจข้อสันนิษฐานของผู้เขียนมาก ต้องขนาดนี้แหละ ถึงจะไพศาลสมจินตนาการสุนทรภู่ ต่อมาเลยเชื่อตามกาญจนาคพันธุ์ เวลาพูดถึงเกาะนิโคบาร์จะต้องบอกเสมอว่านี่คือเกาะนาควารีของสุนทรภู่

ที่น่าสนใจเข้าไปอีกใน ภูมิศาสตร์สุนทรภู่ คือการโยงเกาะนิโคบาร์เข้ากับเรื่องซินแบดในอาหรับราตรี

ผมทำเว็บไซต์เล่านิทานดาวที่พูดถึงกลุ่มดาวนกหงส์ แล้วโยงเข้ากับอาหรับราตรี และพระอภัยมณีตอนเกาะนาควารีไว้ด้วย หากใครสนใจฟัง เชิญแวะไปอ่านข้อมูลและดาวน์โหลดไฟล์เสียงได้เลยครับ ที่

http://www.khaikhan.in.th/content/view/19/1/

ถ้าจะฟังเสียงอย่างเดียว ไปที่

http://www.khaikhan.in.th/mp3/khaikhan-episode-002.mp3

ผู้แสดงความคิดเห็น วิษณุ วันที่ตอบ 2008-03-14 15:30:38


ความคิดเห็นที่ 2 (1493606)
เจ๋งมาก
ผู้แสดงความคิดเห็น มากับเงามืด วันที่ตอบ 2008-05-10 21:56:04


ความคิดเห็นที่ 3 (1951518)

ทามไมไม่มีภาพเลย

ผู้แสดงความคิดเห็น ผู้หวัง D วันที่ตอบ 2009-06-17 09:20:56


ความคิดเห็นที่ 4 (1993395)

The downbeat inflation report for May could aion power leveling hint that the BOE will reveal another increase in its quantitative easing aion gold policy. This should be seen as another negative for GBP, piling on the pressure from the heavy sell-off yesterday. Watch cheap wow power leveling also for news from the ECB as to buy wow power leveling whether they have been able to iron out a non-conventional program of measures to stimulate the economy.

ผู้แสดงความคิดเห็น yoyohh วันที่ตอบ 2009-10-10 13:41:56


ความคิดเห็นที่ 5 (2034135)

บ้าททืทืทืทื

ผู้แสดงความคิดเห็น บ้า วันที่ตอบ 2010-02-10 19:01:02



[1]


แสดงความคิดเห็น
ความคิดเห็น *
ผู้แสดงความคิดเห็น  *
อีเมล 
ไม่ต้องการให้แสดงอีเมล


Copyright © 2010 All Rights Reserved.